Um helgina var viðtal við Banksy í The Sun. Það er merkilegt fyrir þær sakir, að enginn veit hver Banksy er. Hann hefur haldið réttu nafni sínu leyndu í 18 ár, og vinnur verk sín oftar en ekki í skjóli nætur. Viðtalið er stutt, en vel þess virði að lesa. Hér er hlekkur á það.

Banksy vinnur mest í stórborgum, strigar hans eru veggir og gólf borgarinnar, og hann hefur skemmtilega sýn á borgina. Í viðtalinu segir hann: „Maður býr í borginni og út um allt eru skilti sem segja þér hvað þú átt að gera og auglýsingaskilti að reyna að selja þér eitthvað. Ég hugsa að mér hafi bara fundist rétt að svara þeim aðeins, þannig að samtalið við borgina væri ekki bara einhliða.“

Þetta er skemmtilegt viðhorf, þótt ég vilji auðvitað ekki að fólk fari að krota skoðanir sínar á annarra manna hús (fólk mætti að vísu vel gera það á sín eigin hús). En samskipti fólks við borgina sína eru margbrotin og flókin. Við mótum borgina og hún mótar okkur. Borgarmenning á Íslandi er hinsvegar mjög ung, og við þurfum að vera dugleg að læra hvernig við gerum borgina þannig úr garði að hún hámarki lífsgæði okkar og hamingju, þann stutta tíma sem við höfum til að njóta hennar.

Góðu fréttirnar eru auðvitað að kraginn er á höfuðborgarsvæðinu, þar sem um 70% landsmanna búa, en það er ansi fátítt að samgönguráðherrar komi af því svæði. Oftast nær eru þeir utan af landi, og veita mestum fjármunum þangað.

Í samgönguáætlun til ársins 2012 mun 15% fjármagnsins fara á höfuðborgarsvæðið.

Í fljótu bragði sýnist mér aðeins einu sinni hafa verið samgönguráðherra úr Reykjavík. Það var þegar Magnús Torfi Ólafsson var samgönguráðherra í nokkra daga, sumarið 1974. Annars hafa þeir verið annarsstaðar frá.

Mynd af svæðinu frá 1970

Ólafur Mathiesen arkitekt hjá Glámu-Kím mun ganga með okkur en hann hefur ásamt félögum sínum á Glámu-Kím kynnt sér sögu svæðisins, með sérstakri áherslu á leiksvæði barna. Hann er líka formaður Gríms, vináttufélags Lynghagaróló. Ólafur getur frætt áhugasama um það hvernig samstarfið við borgina hefur gengið fyrir sig, og hver fyrstu skrefin ættu að vera ef íbúar nærliggjandi húsa vilja taka leiksvæði „í fóstur“.

Leikvellirnir á Högunum eru merkilegir. Hverfið er eitt það fyrsta sem byggist upp sem fjölskylduhverfi (það voru t.d. engin leiksvæði hönnuð inn í Melana sem byggðust áratug fyrr, eða svo). Melarnir og Hagarnir (austan Hofsvallagötu) eru mjög þéttbýlir á reykvískan mælikvarða (tæplega 7000 manns á 60 hekturum), og fleiri eru um hvern leikvöll en í nýrri hverfum borgarinnar. Það þarf alls ekki að vera ókostur, og verkefni íbúanna í nágrenninu og hverfisráðsins er að tryggja að þessi svæði nýtist sem best.

Við höfum kaffi með í för, þannig að þeir sem hafa bara áhuga á að hlusta og fá sér kaffisopa í góðum félagsskap eru að sjálfsögðu velkomnir. Opnu svæðin sem við stöldrum við á, eru merkt með bláu á myndinni.

Dagskráin er sem hér segir:

Kl. 16:00 Fundurinn hefst á Melhagaróló (einnig kallaður Aparóló eða
Kókakóla-róló), milli Melhaga og Neshaga (efst á kortinu)
Kl. 16:20 Fundi framhaldið á róló fyrir aftan Vesturgarð við Hjarðarhaga
Kl. 16:40 Fundi framhaldið á Kvisthagaróló, fyrir aftan Kvisthaga 7
Kl. 17:00 Fundi framhaldið á Tómasarhagaróló, fyrir aftan Tómasarhaga 51 og 53
Kl. 17:20 Fundi framhaldið á Dunhagaróló (milli Tómasarhaga, Hjarðarhaga og Dunhaga)
Kl. 17:40 Fundi framhaldið á Lynghagaróló (Milli Lynghaga og Tómasarhaga)
Kl. 18:00 Fundi slitið

Ég geri nú ekki ráð fyrir því að stórar ákvarðanir verði teknar á þessum göngu-fundi, en þetta er tækifæri fyrir hverfisráðið til að heyra sjónarmið íbúanna sem fylgjast með þessum svæðum á hverjum degi. Markmið okkar sem höfum verið kosin í hverfisráðið er að fundir okkar séu opnir og það sé auðvelt að nálgast ráðið og koma með uppbyggilegar hugmyndir og ábendingar.

Hlakka til að sjá sem flesta í dag kl. 16:00.

Sú fyrri var um hjólavefsjá, en talsvert var fjallað um þá tillögu þegar við lögðum hana fram á sínum tíma. (Vísir hér og mbl hér). Þá frestaði meirihlutinn afgreiðslu tillögunnar, en samþykkti hana svo í gær. Tillagan hljómar svona:

„Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfis- og samgönguráði leggja til að gerð verði Hjólavefsjá fyrir Reykjavík.  Vefsjáin verði gagnvirk vegvísun sem sýnir borgarbúum á einfaldan hátt hvernig hjólafólk kemst frá A til B á sem fljótlegastan og öruggastan hátt. Borgarbúar geti slegið inn upphafsstað og leiðarenda, og vefurinn sýni um leið fljótlegustu leiðina, öruggustu leiðina, vegalengd og ferðatíma.“

Við tillöguna var svo bætt bókun um að Reykjavíkurborg myndi opna gögn eins mikið og mögulegt væri, til þess að áhugasamir geti nýtt sér þau til að byggja upp hjólavefsjánna, bæta við hana og þróa áfram. Einhverjir peningar eru til staðar til þess að gera þetta, og vonir standa til að glæsileg vefsjá verði komin upp fyrir áramót.

Síðari tillagan fjallaði um Lækjargötuna. Mér hefur lengi fundist hún ákaflega illa hönnuð. Það er til dæmis óþolandi að geta ekki komist yfir götuna þar sem maður vill, af því græna grindverkið á milli akstursstefna girðir fyrir slíkar ferðir. Í Lækjargötunni er 30 km hámarkshraði, og það má vel vera að meðalhraðinn sé 30. En flestir bílarnir keyra miklu hraðar á milli ljósanna, þar sem þeir þurfa svo að stöðva. Tillagan gengur út á að endurhanna götuna, þannig að hún verði fallegri, borgarlegri og um leið skilvirkari fyrir alla. Tillagan hljómar svona:

“Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfis- og samgönguráði leggja til að Lækjargata verði gerð að sameiginlegu rými gangandi, hjólandi og akandi. Þetta verði gert í anda „shared space“ hugmyndafræði.”

Greinargerð:

Horfið verði frá forgangi bíla í götunni og hún gerð að rólegri og fallegri borgargötu þar sem mismunandi samgöngumátar taka tillit hver til annars. Við þessa breytingu verða grindverkin í miðri götunni tekin niður, gangandi geti farið yfir götuna hvar sem er og hraði vélknúinna ökutækja lækkaður. Yfirborði götunnar verði breytt og plöntur gróðursettar. Skoðað verði hvort hægt sé að fjarlægja umferðaljósin á gatnamótum Lækjargötu, Bankastrætis og Austurstrætis og koma upp annarri öruggri lausn þar. Rannsóknir erlendis frá sýna að umferð í „shared space“ gengur oft greiðar en hefðbundin ljósastýrð umferð. Það helgast af því að þótt bílarnir aki hægar, þurfa þeir ekki að stöðva og að jafnaði tekur ferðin oft skemmri tíma en í aðskilinni umferð.

Það er fagnaðarefni að meirihlutinn skuli hafa tekið undir þessi sjónarmið og samþykkt tillögurnar. Borgarbúar eiga heimtingu á því að kjörnir fulltrúar þeirra sameinist um góð mál, frekar en að þeir eyði tíma í ómerkilegt karp eða útúrsnúninga af því tillögur koma úr vitlausri átt.

En venjulegt fólk sem þarf að borga hitareikninginn sinn hugsar ekki í prósentum, heldur krónum og aurum. Og reikningsdæmið lítur einhvernvegin svona út:

Fyrir venjulega 4 herbergja íbúð eru borgaðar tæplega 10 þúsund krónur á mánuði fyrir hita og rafmagn.

Ef gjaldskráin hækkar um 10%, þýðir það um 1000 kr. á meðaltalsíbúð á mánuði, 12 þúsund krónur á ári.

Ef gjaldskráin hækkar um 20%, þýðir það um 2000 kr. á meðaltalsíbúð á mánuði, 24 þúsund krónur á ári.

Ef gjaldskráin hækkar um 30%, þýðir það um 3000 kr. á meðaltalsíbúð á mánuði, 36 þúsund krónur á ári.

Við sem búum í venjulegum 4 herbergja íbúðum erum vafalaust misvel í stakk búin til að taka á okkur hækkun af þessum toga, en mig grunar að fjölskyldurnar í borginni hafi margt betra við peninginn að gera.

Það er ennþá rúm fyrir hagræðingu innan fyrirtækisins, og mér finnst að OR eigi að fara þá leið fyrst áður en vandanum er velt yfir á fólkið í borginni.

Á vinstri vængnum er gjarnan að finna stjórnmálamenn sem telja sig sjálfkrafa umboðsmenn hjólreiða og segja opinberlega að hægrimönnum sé ekki treystandi í slíkum málum. Þeir ætla jafnan að stjórna því með handafli hvernig fólk ferðast um borgina sína. Innbyrðis deila vinstrimenn líka um hjólreiðar. Frægt varð þegar einn hjólreiðamaður fór upp í pontu á landsfundi VG, þar sem hástemmdar ályktanir voru samþykktar um mikilvægi sjálfbærra samgangna, og spurði hversu margir þar inni væru á hjólum. Hann var sá eini. Þetta endurspeglaði enn eina hlið stjórnmála og hjólreiða: Fólki finnst gjarnan að stjórnmálamenn ætli að segja hinum hvernig þeir eigi að haga lífi sínu. Sjálfir aki stjórnmálamennirnir áfram um á bílunum sínum.

Ég gef hinsvegar lítið fyrir þetta reiptog. Í borgarstjórn Reykjavíkur er gengur stuðningur við hjólreiðar þvert á stjórnmálaflokka. Auðvitað hafa menn mismunandi áherslur í þessum málaflokki einog öðrum, en það er mikill stuðningur við það markmið að auðvelda fólki að ferðast um borgina hjólandi. Flestir þeirra sem yngri eru í borgarstjórn hjóla reglulega til vinnu, hafa lifandi áhuga á hjólreiðum sem samgöngumáta og lífstíl, og sleppa yfirboðum um það hverjir styðji hjólreiðar mest. Allir borgarfulltrúar hafa til dæmis stutt Grænu skrefin eindregið en þar er sett fram metnaðarfull áætlun um uppbyggingu hjólreiðastíga sem nú er í framkvæmd. Allir borgarfulltrúar samþykktu líka hjólreiðaáætlunina Hjólaborgin Reykjavík, sem nú er unnið eftir.

Ástæðan fyrir því að borgarfulltrúar Reykjavíkur styðja hjólreiðar er einföld: Reykjavík væri betri borg ef fleiri myndu hjóla. Fyrir það fyrsta væri bygging og viðhald umferðamannvirkja ekki jafn dýrt og nú er, mengun af samgöngum væri minni, slysahætta myndi minnka og fólk yrði hraustara. Allt eru þetta eftirsóknarverðir kostir fyrir borgina og alla þá sem greiða til hennar útsvar, hvaða flokk sem þeir kjósa. Þar að auki þurfa borgir á því að halda að samgöngumátar séu margir og mismunandi. Slík kerfi eru ódýrari og skilvirkari en þau sem reiða sig á einn samgöngumáta, t.d. bílinn. Fleiri hjólandi eru þannig ákaflega góðar fréttir fyrir þá sem eru á bílum.

Til viðbótar má nefna þau augljósu rök að það kostar mikla peninga að vera á bíl. Ferðir (ekki utanlandsferðir) eru næst stærsti útgjaldaliður meðalfjölskyldu í Reykjavík, stærri en matarinnkaup. Er ekki sjálfsagt að borgaryfirvöld reyni að bjóða borgarbúum upp á ódýran ferðamáta eins og hjólreiðar, í stað þess að skipuleggja borgina þannig að fólk verði að eyða 100 þúsund krónum á mánuði í að komast á milli staða? Er það vinstri eða hægrimennska að reyna að búa borgurunum slíkt umhverfi?

Vefurinn AMX er ósammála ofangreindum rökum. Ritstjórnin þar virðist telja að skattgreiðendur eigi aðeins að greiða fyrir einn samgöngumáta; nefnilega bílinn. Það finnst mér einkennilegt viðhorf. Ef bílaeign í Reykjavík þróast á þann hátt sem spáð hefur verið, munu áætluð samgöngumannvirki fyrir bíla kosta langt yfir 50 milljarða á næstu 10 árum, og annað eins 10 árin þar á eftir. Sumt af því eru nauðsynlegar framkvæmdir, en öðru væri hægt að komast hjá með breyttu samgöngumynstri borgarbúa; fleiri á hjólum, fleiri í strætó. Það er einkennilegt að vefur sem gefur sig út fyrir að styðja lág ríkisútgjöld og lága skatta, skuli berjast fyrir slíkri meðferð opinbers fjár, en veitast persónulega að þeim sem styðja hjólastíga sem kosta brotabrot af þeirri upphæð. En vegna sérstaks áhuga þeirra AMX manna á hjólreiðum, hef ég þegar komið þeirri hugmynd minni á framfæri að þeir breyti nafni vefjarins í BMX.

Eins og sjá má á myndinni frá Massie og Dickson, leggja þeir til að byggt verði við aðalbygginguna að aftan, þannig að hún snúi ekki rassinum að Suðurgötu. Að sama skapi eiga byggingarnar vestan megin götunnar að ná út að gangstéttinni. Hraðinn á Suðurgötu ætti einnig að lækka og hún að þrengjast, t.d. með hjólastígum beggja vegna.

Við þurfum hinsvegar að vanda okkur vel við að fylgja þessum hugmyndum eftir. Sumt bendir til að við séum þegar byrjuð að stefna í aðra átt. Sigurtillaga þeirrar ágætu arkitektastofu Hornsteina um Hús íslenskra fræða er falleg, en fellur ekki nógu vel að þessu skipulagi. Byggingin er stakstæð og tekur ekki nægan þátt í því að gera Suðurgötuna að góðri borgargötu með húsum í línu meðfram henni. En húsið er vissulega fallegt.

Hér fyrir neðan má svo sjá hvernig húsið liggur í lóðinni. Það er sporöskjulaga, ekki ósvipað skartgripaskríni (enda mun það geyma dýrgripi þjóðarinnar), en þarf fyrir vikið að standa eitt og sér í túni, sem mér finnst vera nokkur mínus.

Það er margt snjallt við þessa tillögu Hornsteina, og til að mynda gengur göngustígurinn sem sýndur er með rauðum punktum, í gegnum bygginguna. Ekki ósvipað göngugötunni sem gengur í gegnum Ráðhúsið og er talsvert notuð. Stígurinn liggur í gegnum húsið einmitt þar sem stúdentar fara nú þegar á milli háskólasvæðisins og Þjóðarbókhlöðunnar, þótt engir stígar hafi verið lagðir þegar bókhlaðan var gerð. Það má glöggt sjá á myndunum hér að neðan sem ég tók af þeim ‘óskastíg’ sem myndast hefur á leiðinni. (Ég hef áður skrifað um óskastíga, eins og sjá má hér).

Ég vona að hinir góðu arkitektar á Hornsteinum í samvinnu við skipulagsyfirvöld í borginni tryggi að húsið verði í tengslum við göngustíga og taki þátt í að búa til borg. Þetta risastóra svæði vestan við Suðurgötuna, getur orðið stórskemmtilegt og mikilvægt fyrir borgina ef vel er staðið að verki.

Í greininni í Times um helgina fjallar Cowen um bílastæði. Hann vísar í þekkta bók eftir Donald C. Shoup sem heitir „Hin dýru ókeypis bílastæði“. Hann gerir að umtalsefni hina stórfelldu niðurgreiðslu sem bílar fá í samfélagi okkar, en talið er að 99% af öllum ferðum Bandaríkjamanna endi í ókeypis bílastæði. Cowen getur kallast frjálshyggjumaður, en hefur verið duglegur við að stugga við heilögum kúm, eins og ódýr eða ókeypis bílastæði hafa verið í sumum kreðsum.

Í Reykjavík er mikill fjöldi ókeypis bílastæða, en talið er að hver bíll í Reykjavík eigi í raun 3 stæði; við heimilið, við vinnustaðin og við verslun. Aðeins örfá stæði í borginni eru gjaldskyld, og þau eru nær öll í miðborginni. Gjaldið fyrir að leggja í miðborg Reykjavíkur er miklu lægra en borgunum í kringum okkur. Raunar hef ég skoðað mér til gamans hvað bílastæði kosta í þeim borgum sem ég hef heimsótt á undanförnum árum, og held að bílastæði séu hvergi jafn ódýr og í Reykjavík. Rétt eins og Cowen og Shoup benda á, eru gerð og rekstur ódýrra og ókeypis bílastæða ákaflega einkennileg meðferð opinbers fjár. Víða í borginni eru einstaklingar með bílastæði inni á lóðum sínum, sem þeir þurfa sjálfir að halda við og reka. Í næsta húsi við geta hisvegar bílastæðin verið úti í götu, rekin og haldið við af borginni, notendanum að kostnaðarlausu.

Greinin er hér: http://www.nytimes.com/2010/08/15/business/economy/15view.html?_r=3&scp=1&sq=tyler+cowen&st=cse

Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfis- og samgönguráði leggja til að gerð verði Hjólavefsjá fyrir Reykjavík.  Vefsjáin verði gagnvirk vegvísun sem sýnir borgarbúum á einfaldan hátt hvernig hjólafólk kemst frá A til B á sem fljótlegastan og öruggastan hátt. Borgarbúar geti slegið inn upphafsstað og leiðarenda, og vefurinn sýni um leið fljótlegustu leiðina, öruggustu leiðina, vegalengd og ferðatíma.

Tillögunni fylgdi greinargerð, en einfaldast er að sýna þetta með dæmi erlendis frá, þar sem slíkir vefir hafa sannað sig rækilega. Hér er mynd af svona hjólavefsjá frá Seattle:

Smellið hér til að komast á vefinn www.ridethecity.com/seattle

Eins og sjá má velur fólk upphafsstað og leiðarenda og vefurinn sýnir öruggustu leiðina. Einnig er hægt að kalla fram fljótlegustu leiðina, sem er þá ekki jafn örugg. Vegalengdir eru líka sýndar, brekkur og áætlaður tími sem tekur að komast á milli. Tæknilega er mögulegt að notendur fái leiðina senda í gps tæki eða farsíma.

Tæknin til að gera þetta er þegar til staðar og vefur strætó byggir til dæmis á svipuðu kerfi.

Hjólreiðafólki fjölgar stöðugt í Reykjavík og margir nýir hjólreiðamenn eru á götum borgarinnar í hverjum mánuði. Með gagnvirkri vefsjá er hægt að auka öryggi hjólreiðafólks og gera þennan góða samgöngumáta enn aðgengilegri. Inn á sömu vefsjá væri hægt að setja öruggar göngu- og hjólaleiðir skólabarna í borginni.

Nú liggur fyrir metnaðarfull hjólaáætlun Reykjavíkurborgar, Hjólaborgin Reykjavík sem unnin var á síðasta kjörtímabili af þverpólistískum starfshópi sem ég leiddi. Í henni er kveðið á um tíföldun hjólastíga á næstu tíu árum, og fimmföldun á næstu fimm árum. Í anda þess hefur umhverfis- og samgönguráð ákveðið að 10 kílómetrar af hjólastígum verði lagðir á ári, næstu 3 ár. Í Reykjavík umfangsmikið stígakerfi, sem gerir Reykjavík nú þegar að góðri hjólaborg, en það þarf að gera miklu betur. Hjólavefsjá er liður í að gera hjólreiðar að aðgengilegum og öruggum samgöngumáta í Reykjavík.

Nýi meirihlutinn í borginni, Samfylking og Besti flokkurinn, frestaði afgreiðslu tillögunnar í umhverfis og samgönguráði í dag.